CEO Column


“Sometimes the hardest thing and the right thing are the same” – The Fray

Datum: 31 juli 2020

Beste collega’s, Gisteravond publiceerden we de Air France/KLM-resultaten over het eerste halfjaar van 2020. Deze cijfers onderstrepen de rauwe werkelijkheid van de grootste crisis – in vredestijd – in de geschiedenis van de luchtvaart en voor onze KLM. De AF/KL Group maakte in het eerste halfjaar een operationeel verlies van €2,4 miljard, waar vorig jaar nog een kleine operationele winst werd behaald van €137 miljoen. Voor KLM een verslechtering van bijna €1 miljard ten opzichte van vorig jaar naar een verlies van €768 miljoen. Nog niet eerder in onze 100-jarige geschiedenis was een kwartaal of halfjaar zo slecht. In het operationele KLM-verlies van €493 miljoen in het 2e kwartaal is de ruim €300 miljoen NOW-steun al verwerkt. Zonder deze NOW was het resultaat dus nog lager geweest en bijna €10 miljoen verlies per dag. Dit zijn cijfers die voor zich spreken en daarmee aangeven dat:

  1. De weg naar herstel lang, moeizaam en onzeker gaat zijn.
  2. We dankbaar mogen zijn met de lening van de overheid. Hiermee hebben we voor de komende periode vaste grond onder de voeten om met elkaar te werken aan de moeilijke herstructurering.
  3. Verdere en ingrijpende maatregelen helaas onvermijdelijk zijn.

De voorwaarden, met name op het arbeidsvoorwaardelijke vlak, bij de leningen en garanties van de overheid zijn ingrijpend en vallen voor velen rauw op het dak. Arbeidsvoorwaarden die in overleg zijn overeengekomen, moeten nu aangepast worden als één van deze voorwaarden. Dat maakt het hard en moeilijk direct te accepteren. Daar heb ik begrip voor. Immers, niemand kan wat aan deze situatie doen maar tegelijk moeten wij, en dat betekent wat voor iedereen in KLM, er wel wat mee doen!

Het voelt wellicht als een ‘straf’ maar de achterliggende gedachte hierbij is dat KLM de kosten moet verlagen om niet alleen in staat te zijn om de lening terug te betalen, maar ook om na de crisis bestaansrecht te hebben en er als het ware sterker uit te komen. De luchtvaart zal immers voor lange tijd anders zijn. De leningen zijn door de overheid verstrekt vanwege het economische en maatschappelijke belang van het routenetwerk van KLM. Het is aan ons om dat waar te blijven maken. De financiële cijfers laten onmiskenbaar zien, dat we deze leningen keihard nodig hebben. Daarmee wordt het welhaast een even eenvoudige als ingrijpende afweging: “geen lening van de overheid en daarmee redden we het niet als KLM en zijn er überhaupt geen banen meer; of voldoen aan de voorwaarden van de lening, een forse bijdrage van KLM’ers, maar behoud van het bedrijf en zoveel mogelijk werkgelegenheid”. Wij hebben als directie ervoor gekozen onze handtekening onder deze voorwaarden te zetten. We kozen hiermee voor een toekomst voor KLM. Samen met bonden en medezeggenschap gaan we werk maken van de invulling hiervan. Dat is moeilijk voor iedereen, maar wel nodig en het is ongelooflijk belangrijk dat we dat samen doen met oog voor de interne samenhang en collegialiteit. En met het besef van onze gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het verzekeren van de toekomst voor de volgende generatie KLM'ers. In sommige publicaties of commentaren in de media wordt gesteld dat deze leningen een gift zijn. Dat zijn het niet! Het betreffen leningen waarover we rente betalen, die we moeten terugbetalen en waar –als genoemd- ingrijpende voorwaarden voor alle KLM-collega’s aan vast zitten. Deze onjuiste berichtgeving raakt me. Ook publicaties waarin beroepsgroepen binnen KLM de maat wordt genomen of elkaar de maat nemen, raken me. We hebben helemaal niks aan dit soort interne verdeeldheid. We zijn één KLM, dat is altijd onze kracht geweest en dat zal het ook blijven. We gaan ons er samen doorheen knokken. Dat is al moeilijk genoeg. Interne strijd kunnen we daarbij zeker niet gebruiken. Laten we er voor elkaar zijn en elkaar steunen, alleen samen en met elkaar kunnen we resultaten bereiken.

Afgelopen maanden is al ongelooflijk veel gedaan In eerdere columns en webcasts afgelopen periode heb ik gerefereerd aan de “4 kwadranten” van zaken waar we hard aan werken. Met elkaar hebben we in ieder kwadrant echt ongelooflijk veel gedaan. Zonder deze inspanningen was het eerste halfjaar van 2020 nog slechter geweest. We hebben gedurende de crisis een minimale operatie draaiende gehouden met alle moeilijkheden en uitdagingen van dien, voor zowel klant als collega. We hebben onze financiën op peil weten te houden door een strikte focus op cashbehoud, het reduceren van kosten en investeringen, en het arrangeren van leningen en garanties met banken en de Nederlandse overheid. Ook hebben we ons voorbereid op het hersteltraject van de komende maanden met een kleinere capaciteit en een aangepast product aan boord op 1,5 meter, met mondkapjes en gezondheidsverklaringen et cetera. En tot slot maakten we een start met uitwerking van ons herstructureringsplan voor de komende tijd.

Respect en waardering voor alle KLM-collega’s Als rode draad door alle vier de kwadranten heen, lopen alle maatregelen die we hebben genomen ten aanzien van het KLM-personeel: onze collega’s. Maatregelen die velen van ons van dichtbij raken. Het aanzeggen van tijdelijke contracten en collega’s in hun proeftijd, het inroosteren van verlofdagen, het openstellen van de VVR en alle constructieve gesprekken en discussies hieromtrent met de bonden en onze KLM Ondernemingsraad. “Sometimes the hardest thing and the right thing are the same” is iets wat velen van ons de afgelopen periode aan den lijve hebben ondervonden. Ik heb onnoemelijk veel respect en waardering voor alle toegewijde, professionele en hardwerkende collega’s die zich in de laatste maanden, zowel in Nederland als daarbuiten, onder zwaar uitdagende operationele omstandigheden zijn blijven inzetten voor onze klanten, het bedrijf, elkaar en onze maatschappij. Onder hen bevinden zich ook die betrokken en dierbare collega’s die KLM hebben en zullen verlaten. En voor alle collega’s die ondanks het stormachtige vooruitzicht, zich naar voren toe zullen blijven inzetten om de toekomst van ons mooie bedrijf te borgen.

Maar de basis was toch goed ? …….Ja! Pre-COVID19 had KLM een heldere en duidelijke purpose; “moving your world”, ambitie; “to be a leading European network carrier in customer centricity, efficiency and sustainability” en business strategie voor alle vier de businesses in de KLM Groep: Passage, Cargo, E&M en Transavia. Door middel van een succesvolle transformatie, forse investeringen in onze vloot & product en de inzet van alle KLM’ers, zagen we de klantwaardering stijgen, onze processen efficiënter worden en de algehele financiële gezondheid van het bedrijf verbeteren. We hebben veel bereikt in de afgelopen jaren en de KPI’s in al onze businesses op veel vlakken verbeterd. Dat zagen we ook terug in de record winstdelingen de afgelopen jaren. We stonden begin 2020 aan de vooravond van een nieuwe fase van transformatie waarin we in de zoektocht naar een nog betere balans tussen ‘people, planet en profit’, de volgende stappen namen op het gebied van innovatie, duurzaamheid en kostenefficiëntie. Alle door ons doorgevoerde verbeteringen en resultaten worden nu als het ware weggespoeld door de effecten van deze pandemie.

"Onder hen bevinden zich ook die betrokken en dierbare collega’s die KLM hebben en zullen verlaten."

Nodige herstructurering KLM De luchtvaartwereld zal gedurende langere tijd fors anders zijn, met minder vervoer en lagere inkomsten. KLM blijft zich maximaal inzetten om de klanten een zo veilig mogelijke vlucht te verzorgen en past maatregelen voortdurend aan op nieuwe inzichten, alsook lokale wet- en regelgeving. De klantervaring en het reisgedrag naar de toekomst toe blijven echter onzeker. De mate van herstel hangt af van verschillende factoren, zoals de ontwikkeling van het virus, het herstel van de economie en het gedrag van klanten/bedrijven. Dit zal ook géén lineair herstel zijn, maar een bumpy road met stappen vooruit, maar ook weer terug. Daarmee is de goede uitgangspositie die KLM pre-COVID-19 had niet meer voldoende. Er moet meer gedaan worden dan alleen korte-termijn-overleven en “de draad daarna weer gewoon oppakken”. Zoals ik eerder aangaf, gaat het veel meer om een re-set dan een re-start. Met de ambitie om niet alleen te overleven en leningen terug te betalen maar ook nog na de crisis een relevante speler in de luchtvaart te blijven, is er een productieplan gemaakt op basis van verschillende markt- en herstel scenario’s (maar niemand die het precies weet!). Daarmee bestaan er veel onzekerheden, ook rondom toekomstige inkomstenniveaus. De uitgangspunten van het KLM-herstructureringsplan Van ‘MEER’ naar ‘BETER’ zijn:

  1. Overleven (survive);
  2. Aanpassen aan de nieuwe realiteit door een KLM in te richten die:
  • Kleiner is (±20~25% kleiner in 2021 en pas in 2023/24 terug op het niveau van 2019);
  • Goedkoper is (onze inkomsten zullen lager zijn, dus kosten moeten ook lager);
  • Zuiniger is (minder investeringsruimte en noodzaak tot leningen terugbetalen);
  • Wendbaarder is (gegeven de vele onzekerheden bij de lange weg naar herstel); en
  • Duurzamer is (onze eigen wens en belangrijk voor het draagvlak in de maatschappij en de politiek).

Het herstructureringsplan is opgesteld op basis van het bestaande KLM Kompas, de KLM purpose, de huidige strategie en de integrale aansturing daarvan in de 4 businesses. Het bestaande KLM Flight Plan en de KLM Transformatie agenda worden vervangen door 10 initiatieven die de herstructurering de komende periode moeten realiseren. Deze 10 initiatieven leest u hier en raken het gehele bedrijf en alle onderdelen, inclusief de dochters. De komende maanden gaan de divisies het herstructureringsplan verder uitwerken voor hun onderdeel, samen met de lokale medezeggenschap. Hier komen domein-adviesaanvragen uit die inzicht geven in de omvang en aanpassingen voor het specifieke onderdeel: dus wat de impact is voor de divisie, de afdeling en het team. De divisies zullen hierover informatie geven in de maanden augustus en september. Daaropvolgend zal de Ondernemingsraad samen met de lokale medezeggenschap hierover advies uitbrengen. Ten aanzien van de omvang van KLM richten we ons natuurlijk op zoveel mogelijk baanbehoud. Met een kleinere productie en de focus op kosten verlagen, houdt dit echter in dat er impact zal zijn op al het personeel. Het gekozen scenario voor 2021 is nu een productieniveau van 20~25% lager. De combinatie van herstructurering en aanzienlijk lagere productie maakt dat de benodigde omvang van KLM voor 2021 op zo’n 28.000 FTE's ligt. Daarmee een verlaging van 4.500 tot 5.000 ten opzichte van de ruim 33.000 in de gehele KLM Group voor COVID-19. De laatste dagen komen er toch ook weer meer pessimistische voorspellingen ten aanzien van het herstel, onder andere vanuit IATA. Dit zou kunnen betekenen dat ons gekozen scenario nog steeds te optimistisch blijkt en verdere neerwaartse aanpassingen noodzakelijk zijn. Elke 5% lagere productie zijn circa 800 banen.

Het vervallen van zoveel arbeidsplaatsen en afscheid nemen van zoveel betrokken collega’s is een historisch dieptepunt in de KLM-historie en raakt me diep. Het vervallen van arbeidsplaatsen zegt nog niets over de consequenties voor individuele collega’s. Inmiddels is het aantal inschrijvingen op de VVR bekend. Voor veel collega’s is dat een moeilijke, persoonlijke en emotionele afweging geweest. Vaak na veel jaren afscheid nemen van het bedrijf dat zo’n beetje onderdeel van het leven geworden is. Ik heb vele collega’s gesproken afgelopen weken. Om uiteenlopende afwegingen hebben collega’s besloten in te stappen: een onzekere toekomst, plaats maken voor een nieuwe generatie, andere ambities of dromen invullen, enzovoort. Uiteindelijk hebben 2.400 collega’s zich ingetekend, in FTE-aantallen circa 2.000. Ik heb groot respect voor eenieder die tot deze afweging gekomen is en zo inderdaad helpt om de volgende noodzakelijke stappen wat minder ingrijpend te laten zijn. Door reeds genomen maatregelen, zoals het niet vernieuwen van tijdelijke contracten (1.500 FTE) en de Vrijwillige Vertrekregeling (2.000 FTE) is en wordt de omvang van KLM al kleiner. Daarnaast is er door o.a. pensioneringen in 2020 en 2021 ook nog een natuurlijk verloop (500 FTE). Afgelopen periode is dus al ontzettend veel gedaan om het bedrijf aan te passen aan deze nieuwe werkelijkheid maar er zal nog meer moeten gebeuren. Daarom zullen voor ±1.500 FTE's helaas andere oplossingen gevonden moeten worden. Dit betreft 500 grond FTE’s, 300 cabine FTE’s, 300 cockpit FTE’s en ongeveer 400 FTE’s binnen de KLM-dochterbedrijven en AF/KL groepsfuncties. Gezien de grote onzekerheid, blijft de mogelijkheid open van verdere verlagingen ingeval de productieniveaus voor 2021/2 verder worden verlaagd dan de nu geplande -20~25%. De specifieke situatie en mogelijke oplossing verschillen sterk per domein. We gaan in gesprek met de bonden en de OR over een sociaal plan per cao-domein en mogelijke aanpassingen op de arbeidsvoorwaarden als onderdeel van de kostenbesparingen. Eind september/begin oktober 2020 zal het herstructureringsplan gereed moeten zijn en presenteren we dit plan ook aan de overheid als een van de voorwaarden die gesteld zijn aan het financieringspakket. Daarna verwachten we dan snel een start te maken met de implementatie van de aangepaste organisatie. Kijkend naar de resultaten is het duidelijk dat de urgentie hoog is.

Kleiner & Goedkoper Met minder vervoer, een kleinere productie en dus lagere inkomsten, zullen de kosten omlaag moeten om weer winstgevend te worden. De voorwaarden die gesteld zijn vanuit de Nederlandse overheid geven aan dat we onze beïnvloedbare kosten met 15% zullen moeten verlagen. Het gaat hierbij om arbeids- en (alle) andere kosten. Plannen voor brede kosten reducties worden uitgewerkt. Tegelijk om klanten aan ons te blijven binden zijn investeringen nodig in onder andere product, vlootvernieuwing, hygiënemaatregelen, mensen en duurzaamheid. We zullen echter keuzes hierin moeten maken. Voor 2020 en ook de jaren erna betekent dit een forse reductie in onze investeringsagenda van circa €500 miljoen per jaar.

Samenvattend Onze financiële resultaten van het tweede kwartaal 2020 en het totaal over ons eerste halfjaar laten zien:

  1. hoe ontzettend serieus deze situatie was en nog steeds is;
  2. dat onze inspanningen van de afgelopen maanden toch hebben geholpen om de (financiële) effecten van de pandemie te verzachten;
  3. dat de leningen van banken en overheid (voor 5 jaar) zorgen voor vaste grond onder de voeten en de continuïteit van het bedrijf op korte termijn verzekeren, maar geen garantie bieden op inkomsten in de toekomst;
  4. dat er meer nodig is dan alleen overleven, namelijk vergaande herstructurering. Dat is moeilijk en gaat, in combinatie met de voorwaarden van de overheid bij de leningen, offers van iedereen vragen. Juist de combinatie van kleiner en goedkoper is moeilijk.

Van meer naar beter Het herstructureringsplan schept ook kansen. Kansen op het gebied van digitalisering, optimalisatie en verduurzaming. Voor duurzaamheid richten we ons op het behoud van onze ambitie en het ingezette pad met Fly Responsibly. Dit wordt ons ook uitdrukkelijk gevraagd door de overheid en is opgenomen in de voorwaarden van onze leningen. Daarnaast ziet KLM wat betreft duurzaamheid in bredere zin een nog nadrukkelijker rol in de Nederlandse maatschappij voor zich weg gelegd. Zowel maatschappelijk: zoveel mogelijk banen behouden, maar ook samenwerking met scholen, universiteiten voor opleidingsplaatsen en innovatie, als economisch: luchtvaart als katalysator voor wederopbouw en bereikbaarheid. “Sometimes the hardest thing and the right thing are the same” De hardest thing is afscheid nemen van collega’s welke jaren loyaal onze KLM gediend hebben De hardest thing is het heronderhandelen van arbeidsvoorwaarden die eerder gezamenlijk zijn afgesproken vanwege door de overheid opgelegde voorwaarden De hardest thing is een bijdrage vragen aan iedereen zonder garanties dat het genoeg is De hardest thing is met elkaar de lange weg van herstel vol onzekerheden ingaan De hardest thing is te kijken naar het geheel en niet naar deelbelangen Maar voor nu, in deze situatie, is het ook the right thing. DANK aan alle KLM-collega’s voor de steun, nimmer aflatende inzet, het begrip en de blik op de toekomst om KLM weer op te bouwen.

"De hardest thing is afscheid nemen van collega’s welke jaren loyaal onze KLM gediend hebben."